شکست توطئه ‏های کودتای نظامی و بحران‌های قومیتی و براندازی و ترور علیه جمهوری اسلامی‏ ایران سبب شد که دولتمردان آمریکایی به راه حل نظامی روی بیاورند ؛ به همین سبب ، صدام حسین به‏ سبب مسایلی که از قبل با ایران داشت ، گزینه مناسب برای این کار بود . ارتش عراق در 31 شهریور 1359 ، تجاوز گسترده خود را از زمین ، هوا و دریا علیه ایران آغاز کرد . این در حالی بود که نظام نوپای جمهوری اسلامی هنوز بحران‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی در داخل را پشت ‏سر نگذاشته بود و از بیرون هم مورد خشم و تجاوز قرار گرفت . امام خمینی (ره) با آغاز حمله صدام به ایران ، بی‏ درنگ فرمان مقاومت را صادر کردند و در مورد نقش آمریکا در شروع جنگ فرمودند : "آمریکا عراق را وادار نموده است تا خون جوانان ما را بریزد ؛ بدانید که ما با عراق جنگی‏ نداریم و مردم عراق پشتیبان انقلاب اسلامی ما هستند . ما با آمریکا در ستیزیم و امروز دست آمریکا از آستین دولت عراق بیرون آمده است ؛ بارها گفته‏ام مامور جنگیم و تسلیم برای مسلمانان معنا ندارد"در این میان ، مهم ترین مسأله در هم ریختگی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بود ، زیرا ارتش پس از انقلاب اسلامی تا حدودی کارآیی خود را از دست داده بود و نیروهای نظامی‏ انقلابی مانند سپاه و بسیج هنوز به شکل منسجم سازماندهی نشده بودند . اما با این حال ، پس از یک‌سال و نیم درگیری سپاه با بحران‌‏های داخلی ، کشف و خنثی سازی کودتا و طرح‌های ‏براندازی ، پاسداران انقلاب اسلامی تا حدودی به تجربه و آگاهی نظامی رسیده بود ؛ به‏ همین دلیل ، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به همراهی بسیج و نیروهای مردمی در کنار ارتش‏ جمهوری اسلامی وارد جنگ شدند . هدف نخست در این مرحله از جنگ ، سد کردن پیشروی دشمن‏ و زمینگیر کردن آن و جلوگیری از اشغال بیشتر خاک جمهوری اسلامی ایران بود . نخست با حضور ابوالحسن بنی صدر به عنوان فرمانده کل قوا و اعتقاد نداشتن وی به جنگ مردمی ، روند جنگ با مشکل مواجه شد و عملیات کلاسیک طراحی شده در هویزه و محور جاده ‏ماهشهر - آبادان با شکست مواجه شد ؛ اما پس از عزل بنی صدر و به دست گرفتن فرماندهی جنگ توسط امام خمینی (ره) و طراحی عملیات مشترک توسط فرماندهان ارتش و سپاه ، روند جنگ وارد مرحله دیگری شد .سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با مشارکت در طراحی و عملیات مهمی مانند عملیات حصرآبادان ، عملیات طریق القدس ، فتح المبین و بیت المقدس و پیروزی چشمگیر در این ‏عملیات ، اندک اندک ، نبض جنگ را به دست گرفت . با پیروزی در این مرحله از جنگ و آزاد سازی بیشتر خاک ایران از دشمن بعثی ، جنگ‏ وارد مرحله دیگری شد . برخی معتقد بودند که جنگ پس از آزاد سازی خرمشهر باید به پایان ‏می ‏رسید . اما اشغال بخش‌های دیگر از خاک جمهوری اسلامی ایران از یکسو و اعتماد نکردن به ‏صدام از سوی دیگر ، ایران را ناچار کرده بود که در این مرحله ، روش دیگری را در پیش گیرد تا باقیمانده نقاط اشغالی آزاد شوند . امام خمینی (ره) هم پایان جنگ را مشروط به تنبیه‏ متجاوز و گرفتن غرامت کرده بود . بی ‏گمان ، تنبیه متجاوز و گرفتن غرامت ، بستگی به این داشت ‏که نیروهای مسلح وارد خاک دشمن شده و بخشی از آن را اشغال کرده تا با بخش‌های اشغال شده ‏ایران معاوضه شود . به همین سبب ، عملیات والفجر مقدماتی ، والفجر یک و عملیات رمضان ‏در خشکی طراحی شدند ، اما پیروزی مهمی به دست نیاوردند . پس از به بن بست رسیدن عملیات در خشکی ، سپاه پاسداران دست به ابتکار جدیدی زد و عملیاتی در هور ، باتلاق و عبور از رودخانه طراحی کرد . عملیات خیبر و بدر که در جزیره ‏مجنون عراق طراحی و اجراء شدند ، در نوع خود بی ‏نظیر بودند ؛ سپس عملیات والفجر هشت در منطقه شهر استراتژیک فاو توسط سپاه طراحی و اجراء شد . ورود نیروهای سپاه به فاو و عبور ازرودخانه خروشان اروند توسط نیروهای سپاه و بسیج تعجب و حیرت همگان را برانگیخت .سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در اردیبهشت 1358 به عنوان یک نیروی محدود برای‏دفاع از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن تشکیل شده بود ، در طول جنگ تحمیلی به یک ‏نیروی نظامی و دفاع نوین تبدیل شد و نیروهای پنج گانه آن شکل گرفت . نیروهای سپاه و بسیج ‏نقش مؤثری در شکست ارتش بعث عراق داشتند و به همراه ارتش جمهوری اسلامی ایران از کیان نظام و کشور دفاع کردند و اجازه ندادند دشمن به هیچ یک از خواسته ‏های خود برسد .